Fragmenty zestrzelonego Liberatora w Muzeum Lotnictwa Polskiego.
Poznajcie historię alianckiej misji dla walczącejWarszawy
W nocy z 16 na 17 sierpnia 1944 roku aliancki bombowiec B-24J Liberator EW 248 P został zestrzelony nad małopolskim Ostrowem podczas misji niesienia pomocy walczącej Warszawie. Z ośmioosobowej załogi katastrofę przeżył tylko jeden lotnik. Ponad 80 lat później materialne ślady tamtych wydarzeń będzie można zobaczyć w Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie. 18 listopada 2026 roku odbędzie się wernisaż wystawy „Na pomoc walczącej Warszawie. Relikty samolotu B-24J LiberatorEW 248 P ze Szkoły Podstawowej im. Lotników Alianckich w Ostrowie”, któremu towarzyszyć będzie konferencja historyczna poświęcona alianckim operacjom lotniczym i losom załogi zestrzelonego samolotu.
W sierpniu 1944 roku, gdy Warszawa walczyła o wolność, alianckie załogi lotnicze podejmowały niezwykle niebezpieczne misje, by dostarczyć powstańcom broń, amunicję, żywność i środki medyczne. Samoloty startujące z baz we Włoszech pokonywały setki kilometrów nad terytorium zajętym przez Niemców. Loty odbywały się nocą, w warunkach ogromnego zagrożenia ze strony niemieckiej obrony przeciwlotniczej i myśliwców. Dla wielu lotników wyprawa nad Polskę była ostatnią misją w życiu. Jednym z samolotów, które nie powróciły do bazy, był Liberator EW 248 P należący do 31. Dywizjonu Południowoafrykańskich Sił Powietrznych.
Ostatni lot nad Małopolską
Bombowiec B-24J Liberator EW 248 P wystartował z południowych Włoch wieczorem 16 sierpnia 1944 roku. Dowódcą ośmioosobowej załogi był major Izak J.M. Odendaal. Podczas lotu nad Małopolską, w nocy z 16 na 17 sierpnia, maszyna została zaatakowana przez niemiecki nocny myśliwiec i rozbiła się na polach wsi Ostrów, w pobliżu Klimontowa.
Katastrofę przeżył jedynie drugi pilot, porucznik Johannes J.C. Groenewald, który uratował się, skacząc ze spadochronem. Rannego lotnika odnaleźli i otoczyli opieką żołnierze Armii Krajowej, pomagając mu przetrwać okupację. Pozostałych siedmiu członków załogi zginęło. Ich ciała początkowo pochowali mieszkańcy okolicy, a po wojnie szczątki przeniesiono na cmentarz wojskowy przy ulicy Prandoty w Krakowie, gdzie spoczywają w kwaterze żołnierzy Wspólnoty Brytyjskiej.
Losy Liberatora EW 248 P są przykładem tragicznych konsekwencji alianckich operacji pomocowych. To również opowieść o solidarności ponad granicami – o lotnikach, którzy podejmowali ryzyko, by wesprzeć walczących Polaków, i o mieszkańcach Małopolski, którzy nie pozostali obojętni wobec ocalałego członka załogi.
Świadectwa historii z Ostrowa w krakowskim Muzeum
Wystawa przygotowywana jest we współpracy ze Szkołą Podstawową im. Lotników Alianckich w Ostrowie. To właśnie tam przez lata gromadzono i przechowywano pamiątki związane z katastrofą Liberatora oraz jego załogą. Fragmenty samolotu i inne historyczne świadectwa, na co dzień prezentowane w szkole, zostaną udostępnione publiczności Muzeum Lotnictwa Polskiego.
Szkoła w Ostrowie od lat aktywnie pielęgnuje pamięć o alianckich lotnikach, których losy na zawsze wpisały się w historię miejscowości. Organizowane uroczystości rocznicowe, działania edukacyjne i opieka nad pamiątkami pozwalają kolejnym pokoleniom poznawać historię bohaterów, którzy zginęli, niosąc pomoc walczącej Warszawie. Imię Lotników Alianckich jest nie tylko wyrazem hołdu dla poległych, ale również zobowiązaniem do zachowania pamięci o ich poświęceniu.
Dzięki współpracy ze szkołą wyjątkowe relikty trafią na wystawę w krakowskim Muzeum, gdzie staną się punktem wyjścia do opowieści o alianckich operacjach lotniczych, międzynarodowej solidarności i lokalnym wymiarze wielkiej historii II wojny światowej.
Muzea Domowe – lokalne historie w przestrzeni muzealnej
Wystawa realizowana jest w ramach projektu „Muzea Domowe – ożywianie tożsamości w społecznościach lokalnych Małopolski”, zainicjowanego przez Województwo Małopolskie. Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie uczestniczy w tej inicjatywie już czwarty rok z rzędu, angażując się w odkrywanie, ochronę i popularyzację dziedzictwa kulturowego przechowywanego poza tradycyjnymi instytucjami muzealnymi.
Projekt zwraca uwagę na bogactwo zbiorów zgromadzonych przez lokalne społeczności, szkoły, stowarzyszenia, pasjonatów historii i prywatnych kolekcjonerów. Jego celem jest nie tylko dokumentowanie i ochrona cennych pamiątek, ale także wspieranie ich właścicieli w udostępnianiu zbiorów szerszej publiczności oraz wzmacnianie lokalnej tożsamości. To właśnie dzięki takim inicjatywom historie przechowywane przez lata w lokalnych izbach pamięci i szkolnych kolekcjach mogą zostać poznane przez odbiorców z całego regionu.
Prezentacja reliktów Liberatora w Muzeum Lotnictwa Polskiego jest przykładem współpracy, która pozwala połączyć lokalną pamięć z profesjonalną działalnością wystawienniczą i edukacyjną.
Konferencja – poznać historię z różnych perspektyw
Wernisażowi wystawy towarzyszyć będzie konferencja historyczna, podczas której zaproszeni prelegenci przybliżą okoliczności alianckich lotów nad okupowaną Polską, historię samolotu B-24 Liberator oraz losy jego załogi.
W programie znalazły się wystąpienia przedstawicieli Muzeum Lotnictwa Polskiego, Dyrektor Szkoły Podstawowej im. Lotników Alianckich w Ostrowie oraz autora publikacji poświęconej katastrofie samolotu.
Program konferencji – 18 listopada 2026 r.
Gmach Główny Muzeum Lotnictwa Polskiego, Sala Konferencyjna, I piętro
Hangar Główny
Wernisaż wystawy i konferencja odbędą się 18 listopada 2026 roku w Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie. Początek o godz. 11:00. Wstęp na wydarzenie jest bezpłatny.
Wystawa będzie okazją do poznania historii, w której splatają się losy alianckich lotników, walczącej Warszawy i mieszkańców małopolskiej miejscowości. Autentyczne relikty samolotu pozwolą spojrzeć na wydarzenia sprzed ponad ośmiu dekad z bliska – przez materialne świadectwa dramatycznej misji i pamięć o ludziach, którzy ją podjęli.